…::Sevket's::…

Denetçi | SMMM

İNŞAAT İŞLERİNDE MALİYET HESAPLARI VE KAZANCIN TESBİTİ

I) ÖZEL İNŞAAT İŞLERİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ

A) GİDERLERİN KAYDI

İşlctmelerin kendi arsa veya arazisi üzerine ya da kal karşılığı başkalarına ait arsa veya arazi üzerineSatmak amacıyla inşa elliği bina ve benzeri inşaatlarla ilgili maliyetler, yıllara yaygın inşaat ve onarma işlerinde olduğu gibi hizmet üretim maliyeti olarak değil, Üretim Giderleri Hesaplarından 7lü, 720 ve 730 No.lu hesaplarda izlenir. Özel inşaat işlerinin aynı yıl içinde bitirilememesi halinde, inşaat maliye­tinin 170-178 No.lu hesaplara değil, 151 No.lu Yarı Mamuller-Üretim Hesabına devredilmesi gerekir.

Tamamlandığı halde henüz satılmayan bina ve bağımsız bölümlerin de yine 15- Stoklar grubu içinde yer alan 152- Mamuller hesabında i/lenmesi gerekir.

Tebliğde, 151 No.lu hesabın işleyişi ile ilgili açıklamada; “maliyet dönemi sonunda direkt ilk madde ve malzeme, direkt işçilik ve genel üretim giderleri tutarları bu hesaba borçlandırılır” denilmektedir. Buna göre, yıllara yaygın inşaat işleri ile ilgili faaliyet giderleri ve finansman giderleri ilgili bulundukları yıllarda doğrudan sonuç hesaplarına aktarılamazken, özel inşaatlarla ilgili olarak yapılan faaliyet giderleri doğrudan sonuç hesaplarına aktarılabilecektir. Ancak, burada da nelerin faaliyet gideri nelerin genel üretim gideri olduğu konusunda dikkatli olunması gerekir. İlk madde ve malzeme giderleri ile direkt işçilik giderlerinin ayrımında bir zorluk bulunmamaktadır. Genel üretim giderlerinin genel esaslara göre belirlenme­si gerekir. Ancak, burada da yıllara yaygın inşaat işlerinde olduğu gibi, herhangi bir işyeri veya daire satışı olmayan bir işletmenin faaliyet giderleri ve finansman giderleri nedeniyle, düzenlenen gelir tablosunda “za­rar” görünecektir. Esasen inşaat işlerinin kendine özgü özelliği nedeniyle, özel inşaat işlerinde de faaliyet giderlerinin inşaat maliyeti içinde gösterilmesinin daha uygun olacağını düşünmekteyiz. Çünkü özel inşaat işlerinde inşaat tamamlanmadan önce yapılan satışlar maliyetler bilinemeyeceği için gelir hesap­larında değil “avans” hesaplarında izlenmektedir.

Özellikle inşaat işi ile birlikte diğer işleri de birlikte yapan işletmelerde, inşaat işi devam etmekte olduğu halde devam eden inşaatla ilgili genel giderler (faaliyet giderleri) sonuç hesaplarına aktarılarak, diğer işlerden elde edilen kârlar eritilmektedir. Bu tür bir kayıt sistemi vergiyi daha sonraki yıllara kaydırmaktadır. Özel inşaat işlerinde kayıt işlemleri aşağıdaki şekilde yapılacaktır.

 

__________________ /________________

710 Direkt ilkmadde ve mal/.cmc giderleri

720  Direkt işçilik giderleri

730  Genel Üretim giderleri

750     Araştırma ve geliştirme giderleri 760     Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri 770    Genel Yönetim Giderleri 780    Finansman giderleri

150 ilk madde ve malzeme

381 Gider tahakkukları

257  Amortismanlar

100 Kasa

__________________ /_______________

 

İnşaat henüz tamamlanmamışsa dönem sonunda üretim giderleri 151 No.lu hesaba, faaliyet giderleri ile finansman giderleri ise sonuç hesaplarına aşağıdaki şekilde devredilir.

 

__________________ /________________

151     Yarı Mamuller-Üretim

151.1        Apartman İnşaatı

151.2      İşhanı İnşaatı

711  Direkt ilkmadde ve malzeme giderleri yansıtma 721   Direkt işçilik giderleri yansıtma 731 Genel üretim giderleri yansıtma __________________ / _______________

711 Direkt ilk madde ve malzeme giderleri yansıtma

721  Direkt işçilik giderleri yansıtma

731  Genel üretim giderleri yansıtma

710 Direkt ilk madde ve malzeme giderleri 720  Direkt işçilik giderleri 730 Genel üretim giderleri __________________ / _______________

630   Araştırma Geliştirme Giderleri

631    Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri

632   Genel Yönetim Giderleri

660     Kısa Vadeli Finansman Giderleri

751  Araştırına Geliştirme Giderleri yansıtma

761   Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri yansıtma

771  Genel Yönetim Giderleri yansıtma

781  Finansman Giderleri yansıtma __________________ l _______________

 

751     Araştırma Geliştirme Giderleri yansıtma

761     Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri yansıtma

771     Genel Yönetim Giderleri yansıtma

781     Finansman Giderleri yansıtma

750 Araştırma Geliştirme Giderleri

760  Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri

770 Genel Yönetim Giderleri

780 Finansman Giderleri __________________ /________________

 

Dönem sonlarında sonuç hesaplarında yer alan gelir ve gider hesapları 690- Dönem Kân ve Zararı hesabına aktarılır. Gelir hesapları bu hesabın alacağına, gider hesapları ise borcuna kaydedilir. Bu hesabın kalanı vergiden önceki dönem kâr veya /.ararını gösterir.

 

B) GELiRLERiN KAYDI

Özel inşaat işleri nedeniyle işletmelerin gelecekte satacağı işyerleri veya konutlar için satış sözleşmelerine istinaden alıcılardan tahsil ettikleri paralar 340- Alınan Sipariş Avansları hesabına alacak kaydedilir. Gay­rimenkulun teslim edilmesi halinde ise ilgili satış hesabı alacağı karşılığı bu hesap borçlandırılarak ka­patılır. Avans işlemlerine ilişkin kayıtlar aşağıdaki gibi yapılacaktır.

 

__________________ /________________

100    Kasa

101    Alınan Çekler

102    Bankalar

340 Alınan Sipariş Avansları

______ ,____________ /________________

 

Özel inşaat islerinde vergiyi doğuran olay. konut veya işyerinin alıcıya teslim edilmesidir. Teslim işlemi il­gili belediyeden “yapı kullanma izin belgesi”nin alınması veya söz konusu binanın fiilen kullanılmaya başlandığı veya alıcıya teslim edildiği tarih olarak kabul edilmektedir. İnşaat tamamlanmadan maliyet bede­li belli edilemeyeceği için inşaat devam ederken alınan paralar gelir olarak değil “avans” olarak kayıtlarda gösterilir. İşletmelerin, “topraktan satış” olarak tabir edilen satışlarda, inşaat devam ederken aldıkları pa­raları fatura ile değil, makbuz karşılığı avans hesabında göstermeleri gerekir. Özel inşaat işlerinde katma değer vergisi de “yapı kullanma izin belgesi” alınması ile birlikte doğar. Yapı kullanma belgesinin alıcı ta­rafından alınması halinde ise. “anahtar teslimi” veya gayrimenkulun alıcıya teslimi ile vergiyi doğuran olay meydana gelir. Gayrimenkul teslim edilmeden fatura düzenlenmiş ise faturanın düzenlenmesi KDV yönünden vergiyi doğuran olayı meydana getirir.

Gayrimenkul teslimlerinde tapuda devir işlemi hukuki tasarrufu meydana getirmekle birlikte,”inşaat halinde veya tapuya tescil yaptırılmadan yapılan gayrimenkul satışlarında vergiyi doğuran olay, arsa payının alıcıya devrinde değil binanın fiili teslimi ile yani “iktisadi tasarruf ile meydana gelir. Diğer bir ifade ile gayri­menkulun tapuya tescilinden önce alıcının tasarrufuna geçmesi ile satışın gerçekleştiği kabul edilmekte­dir (1)

 

C) KAZANCIN TESBİTİ VE DÖNEM SONU İŞLEMLERİ

Özel inşaat işlerinde avans işlemlerinin kapatılması ve satış bedellerinin gelir hesaplarına alınması aşağıdaki şekilde gerçekleştirilir.

 

__________________ /________________

340     Alınan Sipariş Avansları

120    Alıcılar

600 Yurtiçi Satışlar

391   Hesaplanan KDV

__________________ / _______________

 

Alınan sipariş avansları senetsiz borç niteliğindedir. Avanslar kayıtlı değerleri ile değerlenirler. Ancak, ya­bancı para üzerinden alınan ve alındığı tarihte Türk Lirasına çevrilmeyen avanslar bilanço günündeki kur üzerinden değerlenir. Döviz üzerinden izlenen alacak ve borçlar döviz alış kuru üzerinden değerlenir. Si­pariş avansları ile ilgili olarak hesaplanan değerleme farkları 646- Kambiyo Kârları veya 656- Kambi­yo Zararları hesabında izlenir.

Döviz olarak verilen veya alınan sipariş avanslarının değerlemeye tabi tutulup tutulamayacağı konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Bir görüşe göre. bu tür avanslar Tek Düzen Muhasebe Sistemi gereği değerlemeye tabi tutulacak, ancak ortaya çıkacak lehte veya aleyhte oluşan kur farkları mali kârın hesabında dikkate alınmayacaktır (2). Avanslar ticari anlamda bir borç niteliğinde olmakla birlikte bilinen anlamdaki borçlardan farklı nitelik taşımakladır. Avansın iadesi mümkündür. Avanslarla ilgili olarak meydana ge­lecek kâr veya zararın avansın ilgili olduğu iktisadi işlemin tamamlandığı dönemde dikkate alınması bu hesabın özelliğine daha uygun düşmektedir. Vergi idaresinin ve yargının bu konu ile ilgili görüş ve yo­rumları ortaya çıkan duraksamaları ortadan kaldıracaktır.

Satış işleminin gerçekleştiği tarih itibariyle satılan gayrimenkulun maliyetini göstermek üzere şu kaydın yapılması gerekir.

 

__________________ / ________________

152     Mamuller

151    Yan Mamuller-Üretim

__________________ /_______________

620     Satılan Mamuller Maliyeti

152       Mamuller                                / _

 

Dönem sonunda ise gelir ve gider hesaplarının yıllara yaygın inşaat işlerinde olduğu gibi 690 No.lu he­saba devredilmesi gerekir.

 

__________________ / ________________

600     Yurtiçi Satışlar

690 Dönem Kârı veya Zararı

__________________ /________________

690     Dönem Kârı veya Zararı

620 Satılan Mamuller Maliyeti

630Araştırma Geliştirme Giderleri

631 Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri

632Genel Yönetim Giderleri

660  Kısa Vadeli Finansman Giderleri __________________ / _______________

 

II— İŞLETME FAALİYETLERİNDE KULLANMAK AMACIYLA BİZZAT YAPILAN İNŞAAT VE ONARMA İŞLERİNİN MALİYETİ

A) GENEL AÇIKLAMALAR

İşletmede yapımı süren ve tamamlandığında ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılacak olan, her türlü madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerle ilgili harcamalar 258- Yapılmakta Olan Yatırımlar hesabında izlenir. Yapılmakta olan yatırını projeleri ile ilgili direkt ve endirekt harcamalar bu he­saba borç kaydedilir. Yatının tamamlandığında ise 258 No.lu hesap “maddi duran varlıklar” hesabına (ye­raltı ve yerüstü düzenleri; binalar; tesis, makina ve cihazlar            gibi) devredilir.

Görüleceği üzere, bizzat inşa işlerinde de “genel giderler” yapılmakta olan yatırımın maliyetine ak­tarılmaktadır. Oysa özel inşaat işlerinde aynı mahiyetteki giderler işin bitirilip bitirilmediğine bakılmaksızın sonuç hesaplarına aktarılabilmektedir. Bu durum yüksek enflasyon dönemlerinde özel inşaat işi yapanların lehine bir uygulamadır. Bir yandan avanslar itibari değerleriyle kayıtlarda göste­rilmekte, diğer yandan da bir kısım giderler inşaat bitirilmeden gider yazılabilmektedir.

işletmeler yapılmakta olan yatırımlarla ilgili olarak diledikleri kadar yardımcı hesap açabilirler. Örneğin bir fabrika inşaatında, arsa giderleri; etüd ve proje giderleri; binalar; tesis, makina ve cihazlar; sosyal tesisler; diğer yatırım harcamaları gibi yardımcı hesaplar açılabilir. Yardımcı hesapların açılması yatırımla ilgili ayrıntıları görmeyi ve harcamalar hakkında işletme yöneticilerinin ve yatırımla ilgili diğer kişi ve kurum­ların değerlendirme yapmalarını kolaylaştırır. Bu aynı zamanda aktife alınacak sabit kıymetlerin izlenmesi için de gereklidir. Yardımcı hesaplar, ayrıca, teşvikli yatırımlarda yatırım indirimine esas kısımların izlen­mesini de kolaylaştırır. Teşvik ve Uygulama Başkanlığı da “yatırım takip formu”nda yatırımla ilgili har­camaların gider yerleri itibariyle ayrımını istemektedir. Bu nedenle 258 No.lu hesap ile ilgili yardımcı hesap­ların yatırını ve takip formundaki bilgilere göre açılmasında yarar bulunmaktadır.

Yapılmakta olan yatırımlarla ilgili harcamalar bir maliyet unsuru oluşturduğundan bu tür harcamaların da özel inşaat işlerinde olduğu gibi maliyet hesaplarında (710, 720, 730, 750, 760, 770, 780 No.lu hesaplarda) izlendikten sonra dönem sonlarında 258 No.lu hesaba devredilebilir. Ancak bu işlem yapılmadan da yatırımla ilgili giderler 258 No.lu hesabın altında açılacak gider yerleri ve yardımcı hesapların altında izlenebilir. Örneğin bir işletme kendisi kullanmak için inşa ettiği bir fabrika yatırımını şu şekilde izleyebi­lir. 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar

258.0        Arsa ve Arazi Giderleri

258.1      Ana Fabrika Giderleri

258.3        Makina ve Teçhizat Giderleri

258.4      İşçilik Giderleri

258.5        Yatırım Dönemi Ortak Genel Gider Paylan

258.6      İdari Bina Giderleri

258.7        Finansman Giderleri

 

B) YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLARLA İLGİLİ ÖZELLİKLİ DURUMLAR 1) Yatırımın Aktiflcştirilmcsi İşlemi KDV Hesaplanmasını Gerektirir

Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 3/d maddesinde “Amortismana Tabi İktisadi Kıymetlerin (ATİK) işletmede kullanılmak üzere imal veya inşa edilmesi halinde, Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre bu kıymetlerin aktife alınması veya kullanılmaya başlanması” teslim olarak sayılmıştır. KDV Kanunu’nun l O/f maddesinde ise, “amortismana tabi menkul veya gayrimenkul malların işletmede kullanılmak

 

üzere imal veya inşa edilmesi halinde, bunların Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre aktife alınmaları veya kullanılmaya başlanmaları vergiyi doğuran olayı meydana getirdiği hükme bağlanmıştır.”

İşletmede kullanılmak üzere bi/zut imal veya inşa edilen ATİK’ierin katma değer vergisine esas matrahı bunların “maliyet bedeli” olmakladır (3).

Yatırım harcamalarına ilişkin katına değer vergilen harcamanın yapıldığı dönemde indirim konusu edilebil­mektedir. Ancak, indirim imkanı olmayan işletmelerde yatırımlarla ilgili yüklenilen katma değer vergisi, yatırım dönemi süresince işletme üzerinde bir yük olarak kalmaktadır. Ayrıca, yatırım sona erdikten sonra aktife alma işlemi vergiyi doğuran olay olarak sayıldığından, yatırını bedeli üzerinden ayrıca katma değer vergisi hesaplanması ve hesaplanan bu verginin KDV Kanuııu’nun 3 1/ 1. maddesine göre üç yılda ve üç eşit taksitte indirim konusu edilmektedir. Anılan maddenin 2. bendine göre teşvikli yatırımlarda hesaplanan katma değer vergisinin tamamı aynı dönemde indirilebilmektedir. Teşvik belgeli yatırımlarda aktife al­ma nedeni ile KDV yatırını ü/erinde bir yük meydana getirmemektedir.

Aktifleştirme işleminin aşağıdaki gibi yapılması gerekmektedir. Teşvik belgeli yatırımlarda ise hesaplanan KDV’nin tamamı aynı dönemde indirileceği için 29! No.lu hesap kullanılmayacaktır.

 

__________________ /________________

252     Bina Hesabı                                                               l .000

191     İndirilecek KDV                                                             50

291     Gelecek Yıllarda İndirilecek KDV                            100

258  Yapılmakta Olan Yatırımlar                                      1.000

391   Hesaplanan KDV                                                   150

__________________ / _______________

 

İşletmelerin imal veya inşa ettikleri her türlü yatırımlarına ilişkin olarak ödedikleri katına değer vergilerinin tamamı, yatırım giderleri 258 No.lu hesapta izlendiği için indirim konusu edilecek, ancak söz konusu iktisadi kıymet aktife alındığı tarih itibariyle KDV Kanunu’nun 3/d ve l O/f maddeleri uyarınca yatırımın maliyet be­deli üzerinden KDV tahakkuk ettirilecektir. Örneğin satın alınan bir makinanın montajı ve nakliyesi için yapılan harcamalar makinanın bedeli ile birlikte önce geçici mahiyetteki 258 No.lu hesaba kaydedile­cek, o dönem söz konusu iktisadi kıymet henüz aktifleştirilmediği için yüklenilen KDV’nin tamamı in­dirilecek, ancak montaj işlemi tamamlandığı tarih itibariyle iktisadi kıymet ilgili sabit kıymet hesabına alınacak ve aynı zamanda KDV tahakkuk ettirilecektir. Yapılan yatırımın ilgili “duran varlık he­sabı “na alınması ile üzerinden amortisman ayırmak mümkün olacaktır.

 

2) Yatırım Teşvik Primlerinin Durumu

Teşvik belgeli yatırımlarda, devletçe verilen teşvik primleri, yatının maliyetinden düşülebileceği gibi, cari yılın geliri olarak da kayıtlara alınabilir. Yatırım teşvik primlerinin yatırım maliyetinden düşülmesi veya gelir olarak kaydedilmesi mükelleflerin tercihine bırakılmıştır (176 No.lu VUK Genel Tebliği) Ancak, mükellefler başlangıçtaki tercihlerini yatırım süresi sonuna kadar değiştiremezler.

 

 

3) Kur Farklarının Durumu

Döviz kredisi kulanılarak yurt dışından sabiı kıymet ithal edilmesi sırasında veya sonradan bu kıymetlere ilişkin borç taksitlerinin değerlemesi so­nucunda ortaya çıkan kur farklarından sabit kıymetin iktisap edildiği dönem sonuna kadar olan­ların iktisadi kıymetin maliyetine eklenmesi zorunlu bulunmaktadır. Dönem sonundan sonra ortaya çıkan kur farklarının ise maliyete intikal ettiril­mesi veya dönem gideri olarak kayıtlara alınması mümkün bulunmaktadır (163 No.lu VUK Genel Tebliği).

VUK’un mükerrer 298. maddesinde ise “yatırım maliyetine eklenmiş bulunan kur farkları”nın ye­niden değerleme işlemine tabi tutulamayacağı hük­me bağlanmıştır. Yeniden değerleme kapsamına girmeyen kur farklarının iktisadi kıymetlerin işlet­menin aktifine girdiği tarihten sonraki yıllarda ta­hakkuk etmiş olması ve maliyet bedeline eklenmiş olması gerekmektedir (151 No.lu VUK Genel Teb­liği).

 

III— ÖZEL MALİYET KAPSAMINDA YAPI-LAN İNŞAAT İŞLERİNİN MUHASEBELEŞTİ­RİLMESİ

Kiralanan gayrimenkullerin geliştirilmesi veya eko­nomik değerinin sürekli olarak artırılması amacıyla yapılan giderler ile kiralanan gayrimenkulun kul­lanılması için yapılıp kira süresinin sonunda mal sa­hibine bırakılacak olan varlıkların bedelleri TMS’de 264- Özel -Maliyetler hesabında izlenir. Kiralanan gayrimenkulle ilgili normal bakım, onarım ve temiz­leme gibi giderler genel gider olarak hesaplara alı­nır.

Özel maliyet hesabına alınması gereken harcamalar kiralanan gayrimenkulun değerini sürekli olarak artırmalıdır. Örneğin kiralanan işyerinin boya ve badana yapılması, kırılan camlarının yenilenmesi binanın değerini devamlı olarak artırıcı mahiyette değildir. Kiralanan işyerinde daha önce bulun­mayan bir şeyin (eklenti veya tamamlayıcı parça olabilir) yapılması veya var olan şeyin ge­liştirilmesi amacıyla yapılan giderlerin “özel ma­liyet” olarak değerlendirilmesi gerekir. Özel maliyet kapsamında yapılan harcamalar 264 No.lu hesaba borç kaydedilir. Bu harcamalar kira süresi içerisinde, kira süresinin beş yıldan fazla ol­ması durumunda da beş yılda eşit tutarlarla amorti edilir. Ö/.el maliyet bedeli yeniden değerlemeye tabi tutulamaz (VUK, Mükerrer 298. Md.). Özel maliyetle ilgili Tek Düzen Hesap Planı açıklamaları Vergi Usul Kanunu’nun 272 ve 327. maddeleri hükümlerine paralel olarak yapılmıştır. Özel maliyet nedeniyle yapılan giderler bir maliyet oluşumunu gerektiriyorsa, diğer bir anlatımla işçilik, malzeme veya hizmet kullanılarak yeni bir şey meydana getiriliyorsa yapılan giderler önce “maliyet hesapları”nda izlenmelidir. Bu tür harca­maların 740 No.lu hsapta izlenmesinin uygun ola­cağını düşünmekteyiz.

Bu durumda özel maliyet bedeli ile ilgili olarak ödenen katma değer vergilerinin tamamı aynı dönemde indirilecek KDV olarak değerlendirilir. Ancak, yapılan yatırım tamamlanınca ilgili maliyet hesabında maliyet unsuruna dönüştürülen tutar 264-Özcl Maliyet hesabına devir işlemi yapılınca, biz­zat imal ve inşaat işlerinde olduğu gibi KDV Kanu­nu’nun 3/d ve l O/f maddelerine göre katma değer vergisi hesaplanması ve hesaplanan KDV’nin anılan Kanunu’nun 31/1. maddesine göre 3 yılda 3 eşit tak­sitte indirilmesi gerekir. Burada özel maliyet bede­li kapsamında yapılan yatırım harcamalarının uktifleştirilmcsinde KDV hesaplanması gerekme­diği şeklindeki görüşlere katılmadığımızı belirt­mek isteriz. Özel maliyet bedellerinin de amortis­mana tabi iktisadi kıymet olduğu açıktır. Diğer yandan, “özel maliyet” hesabına kaydedilmesi gereken giderlerin işletme tarafından satın alınması veya sipariş üzerine imal veya inşa ettirilmesi halin­de, yapılan özel maliyet bedeli doğrudan doğruya 261 No.lıı hesaba kaydedilir. Bu durumda işi yapandan alınan fatura üzerindeki katma değer vergisinin de amortismana tabi iktisadi kıymet katma değer vergisi ola­rak 3 yılda üç eşit taksitte indirilmesi gerekir.

 

Örneğin 5 yıl süre ile kiralanan işyeri için bir marangoza yaptırılan dolap ve raflar için ödenen 100 Milyon lira tutarındaki özel maliyet bedeline ilişkin kayıt işlemleri aşağıdaki gibi olacaktır.

 

__________________ /________________

264     Özel Maliyetler                                                 100.000.000

191     İndirilecek KDV                                                     5.000.000

291     Gelecek Yıllarda İnd. KDV                                10.000.000

100  Kasa                                                                     115.000.000

_________ ;_________ l_______________

 

Dönem sonunda amortisman kaydı ise şu şekilde yapılacaktır.

 

__________________ / _______________

770     Genel Yönetim Giderleri                                    20.000.000

268  Birikmiş Amortismanlar                                      20.000.000

(Özel maliyet amortismanı) __________________ /________________

 

Kiralanan işyerinin ikinci yılın sonunda boşaltılması halinde amorti edilmeyen 80.000.000 lira 680-Çalışmayan Kısım Gider ve Zararları hesabına alacak kaydedilecek, henüz indirilmeyen KDV tutarı da in­dirilecek KDV hesabına alınarak indirim konusu edilecektir (4).

Özel maliyet bedeli ile ilgili yatırım veya harcamanın hesap dönemi sonunda tamamlanamamış olması halin­de yarını haldeki iktisadi kıymet üzerinden amortisman ayrılıp ayrılamayacağı konusu açık değildir. Kanun hükmüne göre amortisman süresi kira süresine bağlıdır. Hesap dönemi sonu itibariyle henüz tamamlan­mamış özel maliyet harcaması üzerinden, iktisadi kıymet kullanıma hazır hale getirilemediği, yıpranma ve aşınma unsurları oluşmadığı, diğer bir anlatımla yatırım henüz amortismana tabi iktisadi kıymet vasfı kazanmadığı için amortisman ayrılmamalıdır. IV— SONUÇ

işletmelerin gerek taahhüt şeklinde gerek özel inşaat şeklinde gerekse işletmede kullanmak amacıyla yaptıkları inşaat işlerini TMS’de belirtilen hesap grupları ve adları altında, hesap tanımlarına uygun şekilde izlemeleri zorunludur.

İnşaat işi bir imalat işi olduğu için maliyet oluşumunun 710. 720 ve 730 No.lu hesaplarda izlenmesi gerekir. Ancak, yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri “hizmet” kabul edildiği için yıllara yaygın inşaat ve onarma işlerinin 740- Hizmet Üretim Maliyetleri hesabında izlenmesi, inşaatın devam etmesi halinde ise; dönem

sonlarında, yıllara yaygın inşuut ve onarım işleri­nin özel olarak ayrılmış bulunan 17 hesap grubuna: özel inşaat giderlerinin ise, (tamamlanmayan inşaat giderlerinin) 151- Yarı Mamuller-Üretim hesabına; satılmak üzere hazır hale getirilen binaların (daire, dükkan ve büro vb.) ise 152 No.lu Mamuller he­sabında veya 15 hesap grubunda boş bulunan stok hesaplarından (154, 155 veya 156) birisinde izlen­meleri gerekmektedir.

işletmelerin satma amacı olmaksızın yaptıkları fab­rika, büro, hastane, otel gibi bina ve tesislerin ise önce 258- Yapılmakta Olan Yatırımlar hesabında izlenmesi, inşaat tamamlandıktan sonra bu hesap 25 hesap grubundaki ilgili Maddi Duran Varlıklar he­saplarına devredilmelidir. Kullanılmak veya işle­tilmek amacıyla imal ve inşa edilen iktisadi kıy­metler bir maliyet unsuru oluşturduğu için gider­lerin önce 7’li hesap sınıfında izlenmesi ve dönem sonlarında oluşan maliyet tutarlarının 258 No.lu hesaba devredilmesi de mümkündür. İşletmelerin özel maliyet kapsamında yaptıkları harcamaların ise 264- Özel Maliyet hesabında izlen­mesi gerekir. Özel maliyet giderlerinin de maliyet oluşumu dönemlerinde yapılmakta olan yatırım he­sabında olduğu gibi maliyet hesaplarında izlenmele­ri, dönem sonlarında ise imalat veya inşaat işi he­nüz tamamlanmamışsa, oluşan maliyet unsurunun 258 No.lu aktif hesaba devredilmesi gerektiğini dü­şünmekteyiz. Geçici hesap şeklindeki bu hesap ye­rine 256 No.lu Diğer Maddi Duran Varlıklar hesabı da kullanılabilir.

Gerek yapılmakta olan yatırımlar hesabında izlenen yatırım harcamaları gerekse özel maliyet hesabında izlenen yatırım giderlerinin inşaat tamamlandıktan sonra ilgili aktif hesaplara alınmaları sırasında, bu işlem “teslim” sayıldığı için, maliyet bedelleri üzerinden KDV Kanunu’nun 3/d ve l O/f maddeleri­ne göre katma değer vergisi hesaplanması gerekir.

Yıllara yaygın inşaat veya bizzat imal ve inşaat işlerinde, ortak genel giderler ilgili bulunduğu inşaatın maliyetine kaydedilir. Özel inşaat işle­rinde ise ortak genel giderlerin payının hesabında ise “hakediş” veya “hasılat” tutarları dağıtım öl­çüsü olarak dikkate alınmaktadır. Birden fazla yıl­lara yaygın inşaat işinin bir arada yürütülmesi ha­linde de ortak genel giderlerden her inşaat işinin alacağı payın hesabında “hakediş” bedeli kanuni bir dağıtım ölçüsü olmaktadır (GVK Md. 43). Özel inşaat işleri ile inşaat işi dışındaki diğer işle­rin bir arada yapılması ve özel inşaat işinde o yıl inşaatın devam etmekte olması veya satış yapıla­maması nedeniyle hasılat elde edilemediğinden özel inşaat işine isabet eden ortak genel giderlerden (fi­nansman giderleri dahil) devam etmekte olan inşaat işine pay verilememektedir. Bu durum “dönemsel-lik ilkesi” ne ve “maliyet bedeli”nin tanımına ters düşmekte ve enflasyon dönemlerinde büyük vergi kaybına neden olmaktadır. Aynı sorun yıllara yaygın inşaat işlerinden o yıl içinde yapılan harca­ma oranında hakediş alınmaması durumunda da geçerlidir. Kullanmak veya işletmek amacıyla yapılan inşaat işleri ile özel maliyet kapsamında yapılan inşaat işlerinde ise (yap-işlet-devret mo­deli yatırımlar dahil) ortak genel giderlerin mali­yete hangi ölçüye göre dağıtılması gerektiği belli değildir.” Bize göre, bu gibi durumlarda gerçek ma­liyetin tesbiti zorunludur. Bu nedenle de açıklık ol­mayan durumlarda VUK’un 275. maddesindeki “imal edilen emtia”nın maliyetinin tespitinde belir­tilen genel ilkelerden hareket edilmeli ve işletmeler söz konusu inşaat işlerine ortak genel giderlerden pay vermelidirler. Bu gibi durumlarda maliyet bede­linin doğru şekilde tespit edilebilmesi için “inşaat giderleri” de bir dağıtım ölçüsü olarak kullanılma­lıdır.

SAKIP ŞEKER (*)

Kaynak: Yaklaşım Dergisi

 

About these ads

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logo

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter picture

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook photo

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ photo

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on 26 Mart 2012 by in Vergi and tagged .
Takip Et

Her yeni yazı için posta kutunuza gönderim alın.

Diğer 150 takipçiye katılın

%d blogcu bunu beğendi: